GLASNOST, PERESTROYKA VE BIG MAC: 1990’da açılınca neden kıyamet koptu? İlk restorandan bugüne ne değişti? Hükümet kayyım mı atayacak? Mustafa Aşcıoğlu yazdı

GLASNOST, PERESTROYKA VE BIG MAC: 1990’da açılınca neden kıyamet koptu? İlk restorandan bugüne ne değişti? Hükümet kayyım mı atayacak? Mustafa Aşcıoğlu yazdı

Rusya, İran’ı geride bıraktı ve dünyanın en fazla yaptırıma uğrayan ülkesi oldu. Yaptırım furyasına, ünlü hamburger zinciri de katıldı. Deneyimli gazeteci Mustafa Aşcıoğlu yazdı.

Mustafa AŞCIOĞLU / Gazeteci

Aslına bakarsanız tarihi bir olaydı. Sovyetler Birliği, vahşi kapitalizme yenik düştü. Amerikan emperyalizmin simgelerinden McDonald’s Moskova’da şube açtı. Çünkü, Mihail Gorbaçov, ABD’nin gazına gelip, Sovyet İmparatorluğu’nun köküne kibrit suyu döktü.

Gorbaçov, SSCB lideri olarak, eşi benzeri görülmemiş adımlar attı. Glasnost ve Perestroyka ilan etti. Yani açıklık ve yeniden yapılanma. O tarihe kadar, dünyanın en kapalı ülkesiydi SSCB. Ancak, Çernobil faciası olmuş, Sovyetler dünyanın tepkisini çekmişti. Gorbaçov da tarihi bir yanılgıya düştü ve çok tartışmalı adım attı. Artık açıklık zamanıydı. Yani Glasnost. Özellikle, ekonomik sorunlara son vermek amacıyla hayata geçirilen politika. Glasnost, bir anlamda fikir ve ifade özgürlüklerinin bir bileşkesiydi. Tabii, Perestroyka da ilan edildi. Yani, ekonomik ve siyasi sistemi yeniden yapılandırma ve reform hareketi.

İşte böylesine bir ortamda, Berlin Duvarı yıkıldı ve Soğuk Savaş resmen bitti. Ve kimsenin hayal bile edemeyeceği gerçekleşti. McDonald’s Moskova’da Tverskaya metrosunun çıkışındaki parkın karşısında şube açtı. Tarih, 31 Ocak 1990’dı. Sovyetler Birliği'ne giren ilk Amerikan sermayesiydi McDonald’s. Bu da aslında, Amerika'nın Sovyetler Birliği karşısında galibiyetinin bir simgesi oldu.

Bu büyük açılıştan sadece 5-6 ay sonra, oradaydım. O restoranın önünde çektirdiğimiz fotoğrafla da o anı ölümsüzleştirdim. “Komünist hamburger” diye şakalar yapıldığını hatırlıyorum. 1990 yılının yaz aylarında, 15 günlük SSCB turuna katıldım. Hopa’dan Batum’a geçtiğimiz andan itibaren ne glasnost ne de perestroyka vardı. Hep izlendik, her hareketimiz takip edildi. Tur rehberlerimiz de KGB elemanıydı sanırım.

Kapitalizmin Sovyetler Birliği karşısındaki zaferinin sembolü olan o restoranda yediğim menüye ne kadar ödediğimi hatırlamıyorum. Ama çok hem de çok az olduğunu hatırlıyorum. Halkın o restoranda hamburger yemek için para biriktirmesi gerekiyordu.

O tarihte, Sovyet halkı yokluk içindeydi. Gorbaçov’un icadı olan, ülkeyi ve halkı refaha ulaştıracak politikalar günlük yaşamda etkili değildi. Marketlerin bomboş raflarını hatırlıyorum.

Batum, St. Petersburg ve Moskova’yı kapsayan 15 günlük geziden döndüm, Sovyetler Birliği de tarih oldu. SSCB’yi görüp, ilk şubede hamburger yemek, önemli bir deneyim oldu.

ascioglu-sscb.jpg

(Mustafa Aşcıoğlu - Sağdan ikinci)

Şimdi ise, o hamburger zinciri de Rusya’ya yaptırım kararı aldı. McDonald's Rusya'daki tüm restoranlarını kapatma kararı aldı. Toplam 850 restoran. Ancak Rusya'daki restoranlarda çalışan 62 bin personelin maaşları ödenmeye devam edecek.

McDonald’s restoranlarını, 14 Mart’tan itibaren, 3 aylık süre için kapatma kararı, Rus siyasetinde önemli gündem maddesi oldu. Geçmişin intikamını almak isteyen, Rusya’nın ikinci komünist partisi Rusya'nın Komünistleri, “kamulaştırma” istedi. McDonald’s restoranlarının hemen “devletleştirilerek”, reklamlarında da kızıl yıldızlı Sovyet kahramanlarının resimlerinin kullanılmasını önerdi.

McDonald’s gibi, KFC ve Pizza Hut da restoranlarını kapatıyor. Listede başka kimlerin olduğunu yazmaya kalksam ne benim vaktim yeter ne de sayfalar. Ama şöyle bir bilgi vereyim. Ukrayna’ya yönelik işgal girişiminin başlamasından bu yana Rusya’ya 2 bin 778 yeni yaptırım uygulandı. Toplam yaptırım sayısı ise 5 bin 530'u aştı.

Peki Rusya pazarından çekilen şirketler ne olacak? Rusya’nın Komünistleri partisi, McDonald’s için isteyince, tepki çekti hatta gülenler oldu ama, iktidar partisi Birleşik Rusya, bu şirketler için, “kayyım” fikrini gündeme getirdi. Evet, yanlış duymadınız.

Hükümet, "pazardan çekilen yabancı şirketlerin mülkünün kamulaştırılmasına yönelik mekanizmayı" da içeren ekonomik önlem paketi üzerinde mutabakat sağladı. Rus basınında yer alan haberler böyle. Hatta, plan şu: Eğer şirketin yüzde 25'inden fazlası "düşman” ülkelerden birinin vatandaşına aitse, şirketin faaliyetlerinin sona erdirilerek kayyım atanmasına karar verilebilecek. Bu konuda top Putin’de. Kararı Rusya lideri verecek.

1990’lardan bugüne köprülerin altından çok sular aktı. Soğuk Savaş bitti, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği dağıldı, Rusya diye bir devlet ortaya çıktı. Ama Ruslar yine McDonald’s önünde. Tıpkı 1990 yılında olduğu gibi, uzun kuyruklar var. Tarih tekerrür eder mi? Sanmam. Ama eskiden olduğu gibi, rafların boşalması mümkün. Putin’in Rusya’sı Gorbaçov’u mumla aratmasın da.

Twitter: https://twitter.com/MustafaAscioglu

Önceki ve Sonraki Haberler
Gündem