İÇLERİNDEKİ İRLANDALILAR! 100 yıl sonra gelen zaferin sırrı ne? Kuzey ve Güney İrlanda birleşebilir mi? Kuzey İrlanda’da sandıktan siyasi kriz mi çıktı? Mustafa Aşcıoğlu yazdı

İÇLERİNDEKİ İRLANDALILAR! 100 yıl sonra gelen zaferin sırrı ne? Kuzey ve Güney İrlanda birleşebilir mi? Kuzey İrlanda’da sandıktan siyasi kriz mi çıktı? Mustafa Aşcıoğlu yazdı

Dünya basını geniş geniş yazdı ama “necip Türk basını”nda tek satır haber oldu olmadı. Malum nedenlerden ötürü. Ama kanla yoğrulmuş İrlanda adasında yeni bir hava var artık. Sinn Fein’in tarihi seçim başarısı, İrlanda’da dengeleri alt üst etti.

Mustafa AŞCIOĞLU
1998 yılıydı. Dünya nefesini tuttu, İrlanda adasında olup bitenlere dikkat kesildi. Kuzey İrlanda parlamentosunun yer aldığı Stormont’ta, haftalar süren görüşmeler yapıldı. Kuzey İrlanda’nın düşman kardeşleri aynı masada, anlaşma zemini aradı. 
Görüşmeler kopma noktasına geldiğinde, İngiltere ve Kuzey İrlanda başbakanları devreye girdi. Hatta dönemin ABD Başkanı Bill Clinton bile hem kendisi hem de temsilcisi aracılığıyla müdahil oldu. 
Ve sonunda anlaşama varıldı. İmzalar da 10 Nisan Cuma günü atıldı. Good Friday (Hayırlı Cuma) adını da oradan aldı. 
Tarihi anlaşma halk oyuna sunuldu. Tarih 22 Mayıs’tı. Tam 24 yıl önce. Oradaydım. Önce Dublin, sonra Belfast. Tarihi güne tanık olan tek Türk gazeteciydim. Şehri adım adım gezdim, haberler yaptım.
Burada faydalı bilgi de vereyim o halde. Belfast ikiye ayrılmış bir şehir. Katolik bölgesi Falls Road. Protestanların yaşadığı yer ise Shankill Road. İki bölge arasında kilometrelerce duvar da var. 
O duvar tam 24 yıl önce sandıkta yıkıldı. Referandumdan barış için güçlü bir evet çıktı. Kuzey İrlanda’da hem Protestanlar hem de Katolikler, yüzde 70’in üzerinde evet oyuyla adaya barış gelmesi için onay verdi.
Aradan geçen yıllar içinde, Good Friday anlaşmasının uygulanmasında sıkıntılar yaşanmadı değil. Hatta kanlı olaylar bile çıktı. Ama Kuzey İrlandalı siyasetçiler hep dik durdu ve bugüne yani, tarihi güne gelindi.
İrlanda adasında yeni bir siyasi iklim var artık. Çünkü sandıktan Sinn Fein çıktı.
Sinn Fein kim mi?
Kuzey İrlanda’da yıllar boyu silahla çözüm arayan, terör örgütü kabul edilen İrlanda Cumhuriyetçi Ordusu yani İRA’nın siyasi kanadı. 
Parti, Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan ayrılmasını istiyor. Katoliklerin temsilcisi olan İRA, iki İrlanda’nın birleşmesinden yana.
Sinn Fein, artık Kuzey İrlanda’nın en çok oy alan, hükümeti kurmaya aday partisi. Sinn Fein, Kuzey İrlanda tarihindeki ilk seçim zaferi kazandı. Böylece, İrlanda'da İngiliz yanlısı partilerin 100 yıllık egemenliği de resmen son buldu. 
Aslına bakarsanız, Sinn Fein’in seçim başarısının arkasında, Kraliçe yanlısı rakiplerin zayıflığının da etkisi oldu. “Çoğunluğunu Protestanların oluşturduğu Birlik yanlıları bu sonuca kendileri yol açtı” demek de yanlış olmaz. Birleşik Krallık’tan yana olanlar, Kuzey İrlanda halkının ezici bir çoğunluğunun reddettiği Brexit’i yani İngiltere’nin AB’den ayrılmasını destekledi. Yani seçmenle ters düştü. 
Ama Sinn Fein’in zaferinin arkasındaki itici güç, Kuzey İrlanda halkının en fazla şikayet ettiği ekonomi oldu. Geçim derdine, konut krizi de eklenince ve İrlanda’nın yeniden birleşmesi konusunu ikinci plana atınca, seçmen “Sinn Fein” dedi. 
Sinn Fein, 90 üyeli parlamentoda 27 sandalye elde etti. Karşıt görüşteki Demokratik Birlik Partisi 24'te kaldı. Hem Protestanlar hem Katoliklerden oluşan İttifak Partisi 17, diğer bir birlik yanlısı parti olan Ulster Birlikçi Parti 9 ve Sosyal Demokrat ve İşçi Partisi de 7 sandalye kazandı.
Bu sonuçla bölgenin 100 yıllık tarihinde ilk kez İrlanda milliyetçisi bir parti, seçimde ilk sırayı alarak başbakan çıkarma şansını elde etti. Ancak Good Friday anlaşmasına göre, birinci ve ikinci partilerin bölgeyi birlikte yönetmesi gerekiyor.
İşte bu siyasi kriz demek. Çünkü sandıktan ikinci çıkan parti, Başbakan yardımcılığı için isim önermeye niyetli değil. 
Tabii bir de Brexit sonrası Birleşik Krallık ve Kuzey İrlanda arasına gümrük duvarları koyan ticaret tartışması var. 
Burada bir not da aktarayım. Kuzey İrlanda Protokolü, Birleşik Krallık'ın parçası olan Kuzey İrlanda ile AB üyesi İrlanda Cumhuriyeti arasındaki ticareti düzenliyor. Protokole göre, Brexit'e rağmen Kuzey İrlanda, AB'nin gümrük birliği kurallarına tabi olmaya devam ediyor. Birleşik Krallık'ın geri kalanıyla ticareti ise Kuzey İrlanda limanlarında gümrüğe tabi tutuluyor.
Katolik ayrılıkçılar ile İngiltere'yle birlik yanlısı Protestanlar arasındaki mezhep savaşını sona erdiren Good Friday anlaşması gereği, kontrollerin yapılabildiği fiziki bir kara sınırı oluşturulamıyor. Bu yüzden kontrollerin ancak denizde yapılması kararlaştırılsa da uygulanmasında sorunlar yaşanıyor.
Sandıktan birinci ve ikinci olarak çıkan partilerin Kuzey İrlanda Protokolü’ne bakışı taban tabana zıt. Yani, siyasi kriz kapıda, hatta kapıyı çaldı bile. 
Sinn Fein tarih yazdı ama bu zafer ciddi sorunlarla geldi. Yakın zamanda çözebilir mi? Sanırım hemen sonuç beklemek hayalcilik olur. İngiltere devreye girebilir mi? Londra yönetimi beklemeye tercih edebilir. Peki Avrupa Birliği? Karışmak istemeyebilir.
Kendini 2015 yılında fesheden İRA’nın siyasi kanadı olan Sinn Fein, Birleşik Krallık'tan ayrılmak ve bağımsız bir İrlanda kurmak hayalini kuruyor. Ama seçim zaferinin ardından bu adımları atmak kolay olmayacak gibi. 
İki İrlanda’nın birleşmesi için referandum gerekir. Ama bu kararı almak, an itibarıyla mümkün görünmüyor. Bu nedenle Sinn Fein’in önceliği hükümet kurmaya odaklanmak olacak.
Ama unutulmasın bu öyle kolay bir süreç değil. Haftalar hatta aylar sürebilir. Çünkü, tıpkı yıllar önce Mustafa Denizli’nin dediği gibi, onların da “içlerinde İrlandalılar” var. Orası İrlanda olsa bile. 

Twitter: https://twitter.com/MustafaAscioglu

Önceki ve Sonraki Haberler
Gündem